دمنوش حس خوب زندگی (آویشن، زیره، زنیان)

نام تجاری گیاه:

Ajwain

نام علمی گیاه:

Trachyspermum ammi (L.) Sprague

بهترین زمان مصرف

1 تا 2 ساعت قبل یا بعد از غذا.

خواص زنیان:

بهبود عملکرد دستگاه گوارش

زنیان حاوی مقادیر زیادی تیمول است، ترکیب شیمایی که به ترشح اسید معده کمک می‌کند و در نتیجه فرآیند هضم را تسریع می‌کند؛ به همین دلیل زنیان نقش کلیدی در تسکین سوء هاضمه، نفخ، حالت تهوع و درد کولیک در نوزادان دارد. ⁽³⁾ براساس مقاله‌ی منتشر شده در مجله Journal of Natural Remedies، ثابت شده است که زنیان باعث افزایش ترشح اسید معده و افزایش فعالیت آنزیم‌های گوارشی می‌شود و می‌تواند زمان انتقال غذا در دستگاه گوارش را کاهش دهد. همچنین باعث افزایش تأثیر آنزیم‌های لیپاز و آمیلاز لوزالمعده می‌شود. 

بهبود عملکرد مجاری تنفسی و ریه

براساس مقاله‌ی منتشر شده در مجله Journal of Natural Remedies، در یک آزمایش بالینی، اثر ضدسرفه عصاره‌ی آبی بذر زنیان از طریق شمارش تعداد سرفه‌ها، بررسی شد. برپایه‌ی نتایج این آزمایش، بذر زنیان به طور چشمگیری از تعداد سرفه‌ها کاست.

در پژوهش دیگری، با بررسی اثر برونکودیلاتوری (بازکننده‌ی برونش) عصاره جوشانده زنیان بر مجاری هوایی بیماران آسمی، مشاهده شد که عصاره‌ی این گیاه اثر برونکودیلاتوری نسبی بر مجاری عبور هوا داشت و اثر آن با داروی تئوفیلین قابل مقایسه بود.

بهبود عملکرد کبد

در مقاله‌ای در مجله Journal of Ethnopharmacology، نتایج بررسی اثر حفاظتی زنیان بر کبد موش‌ها ذکر شده است. در این مقاله آمده است که عصاره‌ی متانولی زنیان از کبد موش‌ها در برابر اثر منفی پاراستامول محافظت کرد و همچنین سبب تعدیل سطح آنزیم‌های کبدی، آلکالین فسفاتاز (ALP) و آمینوترانسفرازها (AST و ALT) طی آسیب کبدی شد. 

تنظیم چربی خون

در پژوهشی مشاهده شد که در شرایط in vivo (درون بدن موجود زنده)، پودر بذر زنیان اثر مثبتی بر پروفایل لیپید داشت و از میزان کلسترول کل، کلسترول بد (LDL)، تری گلیسرید‌ها و لیپیدهای کل کاست. نتایج حاصل از بررسی اثر زنیان بر میزان چربی خون بیماران مبتلا به چربی خون بالا که در مقاله‌ای در ژورنال Journal of Drug Delivery and Therapeutics منتشر شد هم حاکی از آن است که مصرف بذر زنیان منجر به کاهش میزان کلسترول بد و افزایش مقدار کلسترول خوب شد. به گفته‌ی نویسندگان این مقاله، نیاسین و تیمول زنیان باعث حفظ سلامت قلب و عروق هستند. آنها معتقدند سازوکار اثر زنیان بر کاهش کلسترول می‌تواند اثر این گیاه بر کاهش گردش اِنتروهپاتیک (جریان مواد بین کبد و روده) باشد. 

ضد درد

براساس یافته‌های حاصل از پژوهشی که در مجله‌ی تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران منتشر شد، مصرف زنیان از میزان درد مزمن ناشی از فرمالین در موش‌های سوری کاست. به اعتقاد محققان، اثر ضد دردی مشاهده شده‌ی عصاره‌ی گیاه زنیان در این تحقیق ممکن است مربوط به اثر تیمول و اسیدهای چرب ضروری، در عصاره‌ی این گیاه باشد که هر دو موجب فعال شدن سیستم کولینرژیکی در سیستم عصبی مرکزی می‌شوند. سیستم کولینرژیک یکی از چند سیستم تعدیل‌کننده‌ی درد است که موجب مهار دردهای تونیکی و مداوم می‌شود. 

تسکین زخم معده

اثر داروی امپرازول و عصاره‌ی هیدروالکلی دانه‌ی زنیان بر درمان زخم معده‌ی ناشی از مصرف ایبوپروفن در موش‌های صحرایی بالغ بررسی شد و نتایج نشان دادند که عصاره‌ی دانه‌ی زنیان به صورت وابسته به دوز موجب بهبودی زخم معده در این حیوانات شد و میانگین تعداد و مساحت زخم‌های معده در گروه‌های دریافت کننده‌ی عصاره به طور چشمگیری کمتر از گروه دریافت کننده‌ی امپرازول بود. مقدار آنزیم‌های کبدی نیز در گروه دریافت کننده‌ی عصاره افزایش یافت. سازوکار اثر عصاره‌ی دانه‌ی زنیان در درمان زخم معده روشن نیست ولی از مقایسه‌ی اثر درمانی آن با داروی امپرازول می‌توان احتمال داد، عصاره‌ی زنیان هم مانند این دارو ترشح اسید را در معده تحت تأثیر قرار می‌دهد. همچنین ممکن است که عصاره‌ی زنیان از طریق اثر آنتی‌اکسیدانی خود نقش مؤثری در بهبودی زخم معده ایفا کرده باشد. 

تنظیم فشار خون

در پژوهشی که نتایج آن در ژورنال Journal of Pharmacy Research منتشر شد، عصاره زنیان به طور وابسته به دوز سبب کاهش فشار خون شد. این عصاره، فشار خون را از حدود 6 درصد (با دوز 3 میلی گرم بر کیلوگرم) تا حدود 42 درصد (با دوز 100 میلی گرم بر کیلوگرم) کاهش داد. 

حد مجاز مصرف

مقدار مصرف بذرهای زنیان براساس شرایط سلامتی، سن و علائم بیماری متفاوت است. دوز کلی به شرح زیر است:

• موارد آشپزی: 1 تا 3 گرم در روز.
• مقدار مصرف درمانی: 2 تا 4 گرم.
•  عصاره آبی بذر زنیان: 10 تا 100 میلی گرم. 

* مصرف طولانی مدت و بیش از حد مجاز زنیان می‌تواند منجر به تهوع، سرگیجه، کاهش اشتها، سردرد یا اختلالات خواب شود. دوزهای بسیار بالا، بیش از 100 میلی‌گرم زنیان، ممکن است باعث بالا رفتن سطوح آنزیم‌های کبدی، به صورت برگشت‌پذیر، در پلاسما خون شود.