دمنوش فلفل کوهی

نام تجاری گیاه:

Vitex

نام علمی گیاه:

 .Vitex agnus‑castus L

بهترین زمان مصرف

• به طور کلی، 1 تا 2 ساعت پیش یا پس از صرف غذا.
• بهترین زمان مصرف برای کاهش پرولاکتین: صبح؛ به صورت ناشتا.
• بهترین زمان مصرف برای تقویت تخمک‌گذاری: به دلیل اینکه فلفل کوهی برای تقویت تخمک‌گذاری مفید است، مصرف آن پیش از شروع تخمک‌گذاری تا روز اول قاعدگی بهترین نتیجه را دارد. هر ماه یک وقفه 5 روزه در مصرف این گیاه داشته باشید تا تأثیر آن بر غده هیپوفیز کاهش پیدا نکند:

- اگر قاعدگی منظم دارید: از روز اول تا روز پنجم قاعدگی مصرف آن را قطع کنید.

- اگر قاعدگی نامنظم دارید: 25 روز از این گیاه استفاده کنید. سپس، 5 روز مصرف آن را قطع کنید. بعد از آن، دوباره 25 روز دیگر آن را مصرف کنید.

• بلافاصله پس از قطع قرص های ضدبارداری، فلفل کوهی را مصرف نکنید: وقتی برای اولین بار مصرف قرص ضدبارداری را متوقف می کنید، هیپوفیز و تخمدان ها پس از سال ها (شاید ده ها سال) برای اولین بار شروع به برقراری ارتباط با یکدیگر می کنند. بدن باید به آرامی شروع به برقراری ارتباط برای تخمک‌گذاری نماید؛ پس، با گیاهی که دارای اثر قوی بر هیپوفیز است اوضاع را به هم نریزید

خواص فلفل کوهی :

تنظیم چربی خون

در سال 2015، به منظور بررسی اثر احتمالی عصاره های آبی و آلی میوه فلفل کوهی به عنوان یک عامل ضدچربی خون بالا، مطالعه ای را روی موش ها انجام دادند. ابتدا میوه های فلفل کوهی را خشک و پودر کرده و سپس، عصاره آنها را با حلال های آلی و آب استخراج کردند. 48 موش نر با یک رژیم غذایی با محتوای کلسترول بالا به مدت 28 روز خوراک‌ دهی شدند تا چربی خون آنها بالا برود. سپس، فعالیت ضد چربی خون بالای عصاره میوه فلفل کوهی را در برابر چربی خون بالای القاء شده در موش ها ارزیابی کردند.از آتورواستاتین (داروی کاهنده چربی خون) به عنوان یک استاندارد استفاده شد. سطح کلسترول کل، تری گلیسرید، کلسترول HDL و کلسترول LDL را اندازه گیری کردند. موش های مبتلا به چربی خون بالا، در مقایسه با موش های سالم، پروفایل لیپید و آنزیم های کبدی بسیار بالاتری داشتند، اما پس از درمان با عصاره های میوه فلفل کوهی، کلسترول کل، تری گلیسرید، کلسترول LDL و کلسترول VLDL در این موش ها به طور قابل توجهی کاهش یافت. 

در پایان مداخله، میانگین امتیاز ناهنجاری های کلی یائسگی، اضطراب و اختلال وازوموتور در گروه مصرف کننده فلفل کوهی نسبت به گروه دارونما، به میزان قابل توجهی پایین تر بود. میانگین امتیاز متغیرهای «عوارض جسمانی، افسردگی و اختلال جنسی» در دو گروه تفاوت چندانی نداشت.

بنابراین، می توان نتیجه گرفت که فلفل کوهی به عنوان یک داروی فیتواستروژنی می تواند علائم یائسگی در زنان را تسکین دهد. 

بهبود عملکرد کبد

از فلفل کوهی برای درمان علائم یائسگی استفاده می کنند، اما درباره عملکرد آن بر اختلال های متابولیسم لیپید و بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) که اغلب با یائسگی مرتبط هستند، اطلاعات کمی در دسترس است.

رت هایی که تخمدان آنها برداشته می شود (OVX)، پس از 13 هفته، افزایش چاقی و بیماری کبد چرب غیرالکلی نشان می دهند. در مطالعه ای، از این رت ها به عنوان مدل های حیوانی کمبود استروژن استفاده شد. آنها با عصاره میوه خشک فلفل کوهی تحت درمان قرار گرفتند؛ محققین مشاهده کردند که شاخص چاقی در رت ها کاهش یافت و روند بیماری کبد چرب غیرالکلی کاملاً معکوس شد. در حیوانات تحت درمان با عصاره فلفل کوهی خشک، فعالیت های برخی از آنزیم های آنتی اکسیدانی به حالت اول برگشت و تولید هیدروژن پراکسید میتوکندریایی به طور قابل توجهی کاهش یافت. 

(هیدروژن پراکسید (H₂O₂) یکی از گونه های فعال اکسیژن (ROS) مهم است که توسط میتوکندری تولید می شود. 

می توان نتیجه گرفت که عصاره میوه خشک فلفل کوهی در جلوگیری از ابتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی و استرس اکسیداتیو مؤثر است؛ این دو عامل از علت های شایع عملکرد غیرطبیعی کبد در دوره پس از یائسگی هستند.

تنظیم قند خون

دی-گالاکتوز (نوعی قند احیاکننده) باعث القاء اختلال پانکراس و پیری در مدل موش می شود. فلفل کوهی به طور بالقوه از پانکراس محافظت می کند. بنابراین، به منظور ارزیابی اثر عصاره آبی - الکلی میوه های خشک شده فلفل کوهی بر کاهش قند خون و محافظت از پانکراس، مطالعه ای را روی موش های ماده پیر شده با دی-گالاکتوز طراحی کردند.

در این مطالعه تجربی، 72 موش ماده بزرگسال را به 6 گروه تقسیم کردند: 1) گروه کنترل که عصاره فلفل کوهی مصرف نکرد، 2) گروه عصاره آبی-الکلی میوه خشک فلفل کوهی، 3) گروه دی-گالاکتوز، 4) گروه دی-گالاکتوز + عصاره آبی-الکلی میوه خشک فلفل کوهی، 5) گروه پیر شده به روند طبیعی 6) گروه پیر شده به روند طبیعی + عصاره آبی-الکلی میوه خشک فلفل کوهی.

برای پیر شدن موش ها، به مدت 45 روز دی- گالاکتوز را به صورت زیر پوستی به آنها تزریق نموده و در 7 روز پایانی، دو بار در روز عصاره آبی - الکلی میوه خشک فلفل کوهی را به وسیله لوله وارد معده آنها کردند. مشاهده شد که در گروه های عصاره میوه خشک فلفل کوهی (گروه های 2، 4 و 6) سطح گلوکز سرم، نسبت به گروه کنترل، کاهش یافت. در مقایسه با گروه کنترل، سطح انسولین در گروه 2 افزایش و در گروه 4 و 6 کاهش یافت.

با وجود کاهش سطح انسولین در دو گروه 4 و 6، تجویز عصاره آبی - الکلی میوه خشک فلفل کوهی، مقاومت به انسولین و وضعیت پانکراس آنها را بهبود داد. نتایج این مطالعه نشان داد که عصاره آبی - الکلی میوه خشک شده فلفل کوهی قند خون موش های پیر شده به طور طبیعی و پیر شده با دی - گالاکتوز را کاهش داده و از پانکراس آنها محافظت می کند.

افزایش فعالیت آنتی اکسیدانی

در سال 2013، به منظور بررسی فعالیت های آنتی اکسیدانی و ضدسرطانی عصاره آلی و عصاره آبی (دمنوش و جوشانده) دانه های فلفل کوهی، مطالعه ای را در شرایط آزمایشگاهی انجام دادند.

فعالیت های آنتی اکسیدانی عصاره ها را با روش DPPH و فعالیت ضدسرطانی آنها بر سلول های سرطانی سینه (MCF-7) را از طریق تعیین میزان سمیت سلولی، میزان آسیب رساندن عصاره ها به DNA و فعالیت آپوپتوز ⁽¹²⁾ (مرگ برنامه ریزی شده سلول به منظور حذف سلول های ناخواسته یا غیرضروری در موجودات زنده ⁽¹³⁾) ارزیابی کردند.

اگرچه عصاره آبی فلفل کوهی (دمنوش یا جوشانده) در مقایسه با اکثر عصاره های آلی، فعالیت آنتی اکسیدانی بیشتری داشت، اما این مطالعه فعالیت های آنتی اکسیدانی، سمیت سلولی، تخریب کننده DNA و آپپتوز انواع عصاره فلفل کوهی را نشان داد؛ فعالیت های سمیت سلولی، تخریب کننده DNA و آپپتوز این عصاره ها با افزایش غلظت آنها بیشتر شد. ⁽¹²⁾

افزایش قدرت باروری

تصور می شود که میوه فلفل کوهی به طور غیرمستقیم ⁽¹⁴⁾ و بسته به دوز مصرفی ⁽¹⁵⁾ ، بر سطوح پرولاکتین و پروژسترون تأثیر می گذارد؛ در دوزهای پایین⁽¹⁴⁾ (200 میلی گرم ⁽¹⁵⁾)، احتمالاً با مهار هورمون FSH و تحریک هورمون LH، سطح استروژن را کاهش و سطوح پروژسترون و پرولاکتین را افزایش می دهد. دوزهای بالاتر میوه فلفل کوهی ⁽¹⁴⁾ (500 میلی گرم ⁽¹⁵⁾) بدون اینکه بر سطوح هورمون های FSH و LH اثر بگذارد، سطح پرولاکتین را کاهش می دهد. ⁽¹⁴⁾

از قدیم برای تنظیم چرخه قاعدگی، از میوه فلفل کوهی استفاده می کرده اند؛ این اثر شاید ناشی از توانایی این میوه در تنظیم سطح پرولاکتین، افزایش رشد جسم زرد و اصلاح کمبود نسبی پروژسترون باشد.

در یک مطالعه کنترل نشده روی 34 زن مبتلا به هایپرپرولاکتینمی (افزایش غیرطبیعی میزان پرولاکتین سرم خون)، مصرف روزانه میوه فلفل کوهی به مدت 1 ماه سطح پرولاکتین افزایش یافته را در 80 درصد از آنها کاهش و علائم انواع اختلال قاعدگی را بهبود داد؛ این اختلالات عبارت بودند از: آمنوره ثانویه (قطع خونریزی قاعدگی به مدت چند ماه در افرادی که دوره قاعدگی طبیعی داشته ‌اند)، هیپرپلازی کیستیک آندومتر (نوعی بیماری رحم به دلیل ضخیم شدن بیش‌ از اندازه‌ دیواره داخلی آن)، متروراژی (خونریزی رحم در فواصل نامنظم (از نظر دفعات) به ویژه بین دوره های قاعدگی مورد انتظار)، پلی منوره (چرخه قاعدگی کوتاه‌تر از 21 روز) و الیگومنوره (قاعدگی کم تکرار و گاه به گاه یا قاعدگی با خونریزی کم غیرطبیعی).

همچنین، در یک مطالعه کنترل نشده دیگر روی 45 زن نابارور با میزان پرولاکتین طبیعی و پروژسترن پایین، 39 نفر از آنها بعد از 3 ماه مصرف میوه فلفل کوهی، باردار شدند.

در مطالعه کنترل نشده دیگری که روی 31 زن نابارور انجام شد، 15 نفر از آنها بعد از 3 ماه مصرف فلفل کوهی، باردار شدند.

میوه فلفل کوهی به خصوص برای بازیابی چرخه قاعدگی در زنان پس از سال ها مصرف خوراکی قرص های ضدبارداری و بهبود سطوح پایین هورمون LH مؤثر است. برای بهبود ناباروری، باید میوه فلفل کوهی را به مدت حداقل 3 تا 6 ماه مصرف کرد. ⁽¹⁶⁾ اما نباید برای مدت نامحدود (بیشتر از یک سال)، آن را مصرف کنید؛ لازم است تخمدان ها استراحت کنند و بیش از اندازه تحریک نشوند. ⁽¹⁷⁾

برای بهبود فاکتورهای تخمک‌گذاری مؤثر بر باروری، باید روزانه حداقل 500 تا 1000 میلی گرم میوه خشک فلفل کوهی مصرف کنید؛ بهتر است این میزان صبح به صورت یک دوز واحد میل شود. همچنین، بهتر است این میوه را با سایر داروهای پروژسترون مصرف نکنید. ⁽¹⁶⁾

در مطالعه‌ ای روی موش های نر بالغ مشخص شد مصرف عصاره میوه فلفل کوهی باعث آسیب به بافت بیضه و کاهش تعداد اسپرم می شود. بنابراین، مصرف مداوم آن می تواند اثر منفی بر باروری مردان داشته باشد. ⁽¹⁸⁾

کاهش علائم سندروم پیش از قاعدگی (PMS)

به منظور مقایسه اثربخشی و قابلیت تحمل میوه فلفل کوهی با دارونما، مطالعه ای روی زنان مبتلا به سندورم پیش از قاعدگی انجام شد. در این مطالعه، 170 زن با میانگین سنی 36 سال، میانگین طول چرخه قاعدگی 28 روز و میانگین مدت قاعدگی 4.5 روز شرکت کردند. آنها را به دو گروه «میوه فلفل کوهی» (86 نفر) و « دارونما» (84 نفر) تقسیم کردند. به مدت سه چرخه قاعدگی متوالی، روزانه یک مرتبه عصاره میوه فلفل کوهی یا دارونما به آنها دادند. از شروع مطالعه تا پایان چرخه سوم قاعدگی، متغیرهای اصلیِ تحریک پذیری، تغییر خلق و خو، عصبانیت، سردرد، احساس پری سینه و سایر علائم قاعدگی از جمله نفخ شکم را با روش خود ارزیابی زنان اندازه گیری کردند. بهبود این متغیرها در گروه فلفل کوهی، نسبت به گروه دارونما، بیشتر بود. در مجموع 7 زن (4 زن از گروه فلفل کوهی و 3 زن از گروه دارونما) عوارض جانبی خفیفی را گزارش کردند که هیچ یک از این عوارض باعث نشد آنها درمان را ادامه ندهند.

بنابراین، می توان نتیجه گرفت که عصاره میوه فلفل کوهی یک درمان مؤثر و با قابلیت تحمل بالا برای تسکین علائم سندروم پیش از قاعدگی است. ⁽¹⁹⁾ («تحمل دارو» یک مفهوم دارویی است که کاهش عکس العمل افراد به یک دارو به دنبال مصرف مکرر آن را توصیف می کند.)

برای بهبود PMS، میوه فلفل کوهی را نباید برای مدت نامحدود (بیشتر از 4 تا 6 ماه) مصرف کنید؛ لازم است تخمدان ها استراحت کنند و بیش از اندازه تحریک نشوند. ⁽¹⁷⁾

کاهش سردرد و میگرن

حد مجاز مصرف

• به گفته آژانس نظارتی مکمل های دارویی آلمان (کمیسیون E)، دوز نرمال میوه فلفل کوهی به شکل پودر، خرد شده یا دمنوش، 2 گرم است. ⁽²⁷⁾
• منبع دیگری، دوز فلفل کوهی پودر شده برای بزرگسالان را 400 میلی گرم، 2 مرتبه در روز اعلام کرده است.