بهدانه

حد مجاز مصرف

1 قاشق چایخوری بهدانه را در یک فنجان آب ⁽⁶⁾ به مدت 6-5 دقیقه بجوشانید تا لعاب غلیظی حاصل شود. دانه‌ها را از لعاب بهدانه جدا کنید سپس آن را به صورت گرم میل نمایید.

* از جوشاندن بهدانه‌ی خرد یا پودر شده و یا جویدن آن خودداری نمایید.

بهترین زمان مصرف

موسیلاژ (لعاب) بهدانه ممکن است میزان جذب دارویی که خورده می‌شود را در بدن کاهش دهد؛ در نتیجه می‌تواند اثربخشی آن دارو را کاهش دهد. بنابراین، حداقل یک ساعت بعد از خوردن دارو، جوشانده بهدانه را بنوشید.

خواص به:

بهبود عملکرد دستگاه گوارش

افزایش در ترشح اسید معده و افزایش فعالیت پپسین ⁽¹¹⁾ (آنزیمی قوی در شیره‌ی معده که پروتئین‌ها را هضم می‌کند ⁽¹²⁾) می‌تواند به مخاط معده آسیب‌هایی بزند. در سال 2017، مطالعه‌ای با هدف بررسی اثرات محافظتی عصاره آبی و هیدروالکلی (آبی - الکلی) بِه بر زخم معده در رت‌ها (موش‌های صحرایی) انجام شد. برای آماده‌سازی عصاره‌ها، ابتدا میوه بِه پوست‌گیری و به شکل ورقه‌های نازک برش داده شد. سپس خشک و در نهایت پودر گردید. پودر میوه به مدت 72 ساعت در آب (برای آماده‌سازی عصاره آبی) یا مخلوط آب و اتانول (برای آماده‌سازی عصاره هیدروالکلی) خیسانده شد. مشاهده شد که هر دو عصاره‌ی بِه وسعت زخم معده و شدت آن را کاهش دادند. بنابر نظر محققین، این اثر محافظتی عصاره‌های بِه بر زخم معده، به دلیل کاهش ترشح اسید معده و همچنین کاهش فعالیت آنزیم پپسین می‌باشد.

بهبود عملکرد کبد

دیابت و همچنین مصرف برخی داروها می‌توانند به کبد آسیب بزند؛ افزایش فعالیت آنزیم‌های آلانین‌آمینوترانسفراز (ALT)، آسپارتات‌ترانس‌آمیناز (AST) و آلکالین‌فسفاتاز (ALP) در خون ممکن است نشان‌دهنده‌ی آسیب کبدی باشند.

بهبود عملکرد مجاری تنفسی و ریه

در اروپا، ترکیبی از آب لیموترش و عصاره آبی بِه به‌طور سنتی برای درمان آسم و رینیت آلرژیک ^{(5 و 16)} (معروف به تب یونجه، نوعی واکنش آلرژیک به ترکیبات آلرژی‌زا مانند گرده گیاهان ⁽¹⁷⁾) استفاده می‌شود. در سال 2011، در مطالعه‌ای اثرات ضدآلرژی این ترکیب بررسی شدند. در انتهای مطالعه، محققین به این نتیجه رسیدند که این ترکیب برای درمان اختلال‌های آلرژیک موثر است. ⁽¹⁶⁾

تنظیم قند خون

دیابت شیرین (دیابت ملیتوس) باعث ایجاد عوارضی در چندین سیستم مختلف بدن می‌شود. در سال 2015، مطالعه‌ای در این زمینه نشان داد که عصاره آبی میوه بِه، می‌تواند برخی علائم مرتبط با دیابت را بهبود دهد و دارای اثرات کاهنده چربی خون، محافظ کبدی و محافظ کلیوی در رت‌های دیابتی است. برای آماده‌سازی عصاره آبی، میوه‌های بِه خشک‌شده به مدت 30 دقیقه در آب جوشانده شدند. این عصاره‌ روزی یک مرتبه به مدت 6 هفته متوالی به رت‌های دیابتی خورانده شد. نتایج این مطالعه نشان داد که مصرف خوراکی عصاره آبی بِه با کاهش میزان اوره و کراتینین خون (به عنوان شاخص‌های اختلال عملکرد کلیه) باعث بهبود عملکرد کلیه در رت‌های دیابتی می‌شود. ⁽¹⁵⁾

تنظیم فشار خون

در سال 2014، در مطالعه‌ای بر روی رت‌های مبتلا به فشارخون کلیوی، مشاهده شد که عصاره‌های آبی و اتانولی میوه بِه دارای فعالیت ضدفشار خون بالا است. عصاره‌ها در دوزهای 80 و 160 (میلی گرم بر کیلوگرم) روزانه یک مرتبه به مدت 8 هفته به صورت خوراکی به رت‌ها داده شد و تاثیر عصاره‌ها با داروی کاپتوپریل ⁽¹⁸⁾ (دارویی برای درمان فشار خون بالا ⁽¹⁹⁾) در دوز 25 (میلی‌گرم بر کیلوگرم) مقایسه شد. تأثیر مصرف عصاره‌ها‌ی میوه‌ بِه در کاهش فشار خون، پس از 4 هفته چشمگیر بود. اثرگذاری مصرف عصاره‌ی این میوه بر فشار خون پس از 8 هفته، مشابه با داروی کاپتوپریل بود. ⁽¹⁸⁾

تنظیم چربی خون

در سال 2015، مطالعه‌ای با هدف بررسی اثرات فلاوونوئیدهای میوه بِه بر چربی خون در رت‌های مبتلا به چربی خون بالا انجام شد. رت‌ها با فلاوونوئیدها تحت درمان قرار گرفتند. بعد از 4 هفته، میزان کلسترول کل، تری‌گلیسرید، کلسترول بد (LDL) و کلسترول خوب (HDL) خون آن‌ها اندازه گیری شدند. مشاهده شد که فلاوونوئیدهای میوه بِه به میزان قابل توجهی میزان کلسترول کل، تری‌گلیسرید، کلسترول بد (LDL) خون را کاهش و کلسترول خوب (HDL) خون را افزایش دادند. این نتیجه اثربخشی میوه بِه بر جلوگیری و درمان چربی خون بالا را تایید می‌کند. ⁽²⁰⁾

افزایش میل جنسی

در طب سنتی، بِه به‌عنوان یک تقویت‌کننده قوی میل جنسی محسوب می‌شود. در سال 2014، نتایج مطالعه‌ای نشان داد که بعد از مصرف خوراکی عصاره هیدروالکلی میوه بِه به مدت 28 روز، میل جنسی و عملکرد جفتگیری رت‌های نر به‌میزان قابل‌توجهی افزایش یافت. پتانسیل افزایش میل جنسی میوه‌ بِه، ممکن است به دلیل وجود فلاوونوئیدها، گلیکوزیدها، تانن‌ها و ترکیبات فنولی موجود در عصاره‌ی این گیاه باشد. ⁽²¹⁾

ضد سرطان

طبق مطالعه‌ای در سال 2018، میوه بِه حاوی میزان بالایی از ترکیبات فنولی است و ظرفیت آنتی ‌اکسیدانی قوی دارد. در نتیجه استفاده از آن به عنوان منبع ترکیبات آنتی ‌اکسیدانی می‌تواند حائز اهمیت باشد. ⁽²²⁾ همچنین طبق مطالعه‌ای که در سال 2010 انجام شد، میوه‌ بِه (پالپ یا گوشت میوه، پوست میوه و بهدانه) دارای خاصیت ضدتکثیری ویژه‌ای است. ⁽²³⁾ خاصیت ضدتکثیری یعنی جلوگیری یا به‌تاخیر انداختن انتشار سلول‌های سرطان به بافت‌های اطراف یا سایر بخش‌های بدن. ⁽²⁴⁾

تسکین زخم معده

در طب سنتی ایرانی، تصور براین است که ادویه‌ها و میوه‌های خوراکی مختلف ازجمله بِه و بهدانه اثرات محافظتی و ترمیم‌کننده بر زخم معده دارند. به منظور حمایت از این ادعاهای طب سنتی ایرانی درباره تاثیر بهدانه بر زخم معده، در سال 2013 محققین مطالعات طب نوین (پزشکی امروزی) در این زمینه را بررسی کردند. طبق نتایج تحقیقات نوین، بهدانه می‌تواند اثربخشی‌اش بر زخم معده را از طریق دو مکانیسم عمل نشان دهد. این مکانیسم‌ها عبارتند از فعالیت آنتی ‌اکسیدانی و فعالیت ترمیم‌کننده زخم. ⁽²⁸⁾

ضد میکروب

در سال 2013، در مطالعه‌ای اثر ضدباکتریایی عصاره آبی بهدانه در برابر باکتری انتروباکتر آئروژنز (باکتری عامل عفونت روده‌ای (داخلی) و در نتیجه ایجاد بیماری‌هایی مانند اسهال) بررسی شد. مشاهده شد این باکتری به عصاره آبی بهدانه حساس است و در نتیجه، این عصاره می‌تواند برای کنترل عفونت‌های ناشی از این باکتری مفید باشد. ⁽²⁹⁾